Avrupa Birliği Konseyi’nin SKDM Taslak Tüzüğü Yayımlandı: Kapsam Genişlemesi ve Yeni Tedbirler Gündemde

Mevcut SKDM (CBAM) sistemi başlangıçta karbon kaçağı riski ve karbon yoğunluğu en yüksek olan sınırlı sayıda sektörü kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Avrupa Birliği Konseyi'nin 12 Haziran 2026 tarihli yayımladığı yeni taslakla birlikte kapsamın değer zincirinin daha aşağı aşamalarında yer alan türev (downstream) ürünlere doğru kademeli olarak genişletilmesi hedeflenmektedir.

"Avrupa Çelik ve Metaller Eylem Planı" çerçevesinde genişlemenin odak noktası metal sektörleri ve içeriğinde önemli oranda SKDM ürünü barındıran mallardır. Bu bağlamda sektörel çerçeve özellikle şu üç alana odaklanmaktadır:

➤ Demir ve Çelik Sektörü (Türev Ürünler): Çelik yoğun aşağı değer zinciri ürünleri, vidalar, cıvatalar, somunlar, dikişsiz borular, tanklar, variller, depolar, demir-çelikten yapılar ve yapı parçaları gibi çok sayıda CN kodlu nihai/türev çelik ürünü kapsama eklenmektedir.

➤ Alüminyum Sektörü (Türev Ürünler): Alüminyum yoğun türev mallar, gömülü emisyonların doğrulanması ve hesaplanması konusundaki teknik uygulanabilirliğinin yüksek olması sebebiyle öncelikli olarak kapsama dahil edilmektedir.

➤ Karma Metal Ürünleri (Combined Metal Goods): Çelik veya alüminyum içeren; tarım makineleri, buzdolapları, içten yanmalı motorlar, santrifüj pompalar, yıkama ve kurutma makineleri, endüstriyel robotlar, vinçler, döküm makineleri, metal montaj parçaları ve bağlantı elemanları gibi geniş bir yelpazedeki mekanik cihaz ve ekipmanlar bu yeni çerçeve altında listelenmektedir.

🔎 Yönetmelik değişikliği taslağında dikkat çeken ve öne çıkan temel mekanizmalar şunlardır:

• Karbon Kaçağı Riskini Önleme: AB içindeki üreticilerin AB Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kapsamında ücretsiz tahsisatlarının kademeli olarak kaldırılması sürecinde, ithal edilen ürünlerin de eş değer bir karbon fiyatına tabi tutulması ve böylece üretimin karbon standardı düşük ülkelere kaymasının engellenmesi amaçlanmaktadır.

• Kötüye Kullanım ve "Harmful Resource Shuffling" (Zararlı Kaynak Kaydırma) ile Mücadele: Üçüncü ülkelerdeki üreticilerin, yapısal bir karbonsuzlaşma stratejisi izlemeden sadece ellerindeki en temiz üretim tesislerinden çıkan ürünleri AB'ye ihraç edip kirli üretimi kendi iç pazarlarına veya diğer ülkelere yönlendirmesi (resource shuffling) "kötüye kullanım" (abusive practice) olarak tanımlanmıştır. Komisyon, bu riski taşıyan ürün ve menşe kombinasyonlarını izleyecek, beyan sahiplerinden bu durumun gerçekleşmediğine dair ek kanıtlar talep edebilecektir. Kanıt yetersizse hesaplama Komisyonun belirleyeceği varsayılan değerler (default values) üzerinden yapılacaktır.

• Geri Dönüşüm Hurdalarının (Pre-consumer Scrap) Dahil Edilmesi: AB içindeki tesislerde üretim öncesi çelik ve alüminyum hurdalarından kaynaklanan emisyonlar ETS kapsamında zaten fiyatlandırılmaktadır. Eşitsizliği ve karbon kaçağı riskini önlemek amacıyla, ithal ürünlerin üretiminde girdi (öncül madde) olarak kullanılan üretim öncesi alüminyum ve çelik hurdalarının emisyonları da artık gömülü emisyon hesaplamasına dahil edilecektir. Hurdaların "tüketim sonrası" (post-consumer) hurda olduğunu iddia edenlerin ise bunu güvenilir menşe belgeleriyle kanıtlaması gerekecektir.

• Elektrik İthalatında Hesaplama Esnekliği ve Muafiyetler: Elektrik ithalatında gömülü emisyon faktörü hesaplanırken fosil olmayan (yenilenebilir vb.) kaynaklar da dahil tüm kaynaklar hesaba katılacaktır. Üçüncü ülkelerin elektrik piyasalarını AB ile entegre etmesi (market coupling) durumunda, AB Komisyonu ile imzalanacak Mutabakat Zaptı (MoU) çerçevesinde ETS'ye eş değer bir karbon fiyatlandırma mekanizması kurma takvimine bağlı olarak muafiyetler tanınabilecektir. Ticari olmayan, sadece şebeke güvenliğini sağlamak amacıyla TSO'lar (İletim Sistemi Operatörleri) tarafından gerçekleştirilen fiziksel elektrik akışları ise kapsam dışı bırakılmıştır.

• Geçici Muafiyet Mekanizması (Enkaz/Afet Durumları ve İç Pazar Riskleri): AB'nin en dış bölgelerinin (outermost regions - örneğin Mayotte ve la Réunion) coğrafi uzaklıkları ve yapısal kırılganlıkları göz önünde bulundurularak; doğal afet veya kamu acil durumlarında ağır inşaat malzemeleri ve çimento ithalatına sıkı şartlar altında geçici muafiyet getirilebilecektir. Ayrıca, SKDM kapsamındaki bir ürünün iç pazara ciddi zarar vermesi, tedarik zincirini bozması veya mal fiyatlarında aşırı (son 10 yılın ortalamasına göre %50'den fazla) ve kalıcı bir artışa neden olması durumunda, Komisyon ilgili malı en fazla iki yıl süreyle geçici olarak kapsam dışı bırakabilecektir.

• Kayıt ve Bürokrasinin Azaltılması: Ticari olarak hassas verilerin korunması amacıyla üreticiler verilerin tamamı yerine sadece emisyon doğrulaması için gerekli olan bir özetini beyan sahibiyle paylaşabilecektir. Ayrıca, üçüncü ülke akreditasyon kuruluşlarının karşılıklı tanınmasına yönelik anlaşmalar yapılabilecektir.

📆 Uygulama Takvimi: Değişiklik yönetmeliğinin resmi gazetede yayımlanmasından sonra hızla yürürlüğe girmesi; elektrik ithalatına yönelik bazı metodolojik değişikliklerin geriye dönük olarak 1 Ocak 2026'dan itibaren uygulanması; türev (downstream) ürünlerin ve Ek VIII'deki öncül maddelerin kapsama dahil edilmesinin ise öngörülebilirlik sağlamak adına 1 Ocak 2028 itibarıyla başlaması planlanmaktadır.

Taslak tüzüğe erişmek için tıklayınız.